Dzieje Nowosolnej

Nowosolna zgodnie z tradycją, powstała w wyniku osadnictwa olenderskiego przypuszczalnie z końca XVIII wieku. W tym okresie mianem olędrów określano osadników różnej narodowości, którzy korzystali z pewnych przywilejów wynikających z prawa stosowanego przez fryzyjskich i niderlandzkich kolonistów np. wolności osobistej, wieloletniej bądź wieczystej dzierżawy gruntów, możliwości przekazania gruntów spadkobiercom. Najważniejszą jednak cechą była zbiorowa, solidarna odpowiedzialność całej gminy olęderskiej za powinności wobec pana oraz szczególny charakter samorządu gminnego. Dlatego wyróżnikiem osadnictwa olęderskiego są kwestie prawne, a nie etniczne, religijne czy gospodarcze, zaś słowo olęder nie jest tożsame z osadnikiem holenderskim.

 

 

Mapa topograficzna Prus Południowych z roku 1802, Gilly - Crona w wersji drukowanej stanowiącej jedno z podstawowych źródeł kartograficznych dla terenów centralnej Polski z przełomu XVIII i XIX wieku, ukazuje Nowosolną jako kolonię Sulzfeld ( zatem faktycznie kolonia Sulzfeld istniała już w latach 1796-1800, kiedy to trwały prace nad gromadzeniem danych przez pruskich kartografów wojskowych).

 

Obecny, geometryczny kształt Nowosolnej jest konsekwencją planowego działania zaborcy pruskiego, który w 1802 roku w ramach „kolonizacji fryderycjańskiej”, w sposób zorganizowany prowadził politykę osiedleńczą Nowosolnej i terenów okolicznych. Był to wynik polityki zainicjowanej przez króla Prus Fryderyka II, który miał na celu wykorzystanie gospodarcze nieużytkowanych dotąd terenów (bagna, lasy) oraz trwałe przywiązanie kolonizowanych obszarów z państwem pruskim, poprzez ściągnięcie niemieckojęzycznych bądź protestanckich osadników.

 

Osadnicy pochodzili z Wirtembergii ( na cześć miejscowości pochodzenia osadników z tego regionu nazwano nowo organizowaną osadę Sulzfeld, a później Neu-Sulzfeld), Badenii, Alzacji, bawarskiego Palatynatu oraz innych regionów księstw niemieckich. Byli to przeważnie ewangelicy, tzw. herrnhuci czyli „bracia morawscy”. W Nowosolnej w 1828 roku zainicjowano gminę ewangelicką, regularnie już obsługiwaną przez pastora ( pierwszym był w latach 1828 - 1840 Pastor Karl Domke).

 

Zaborca pruski poprzez politykę subwencji osadniczej, planowania przestrzennego wsi, administracyjnych preferencji organizacji życia społecznego, doprowadził do dużego rozwoju Nowosolnej, przypuszczalnie nowo organizowana kolonia miała stopniowo zostać przekształcona w miasto o istotnym znaczeniu administracyjnym ( Nowosolna miała przejąć agendy administracji powiatowej Zgierza oraz w perspektywie kształtować niemiecki charakter polityki społecznej zaborcy w regionie).

 

Wszystkie te plany zostały jednak zarzucone w momencie zmian terytorialnych będących konsekwencją ustaleń Kongresu Wiedeńskiego, oraz utworzeniem 20 czerwca 1815 roku Królestwa Polskiego (tzw. Królestwa Kongresowego) będącego składową Rosji. 2 maja 1820 roku, tym razem rosyjski zaborca spolszczył nazwę Neu-Sulzfeld, nadając jej brzmienie istniejące po dzień dzisiejszy - Nowosolna.

 

Zmiany administracyjne nie przeszkodziły w dynamice rozwoju samej osady, ponieważ już w 1823 roku Nowosolna znacząco przewyższała liczbą mieszkańców okoliczną Łódź - posiadała 1 059 mieszkańców w 86 domach. W postępie arytmetycznym w 1881 roku Nowosolna miała 1 280 mieszkańców ( w 125 gospodarstwach), żeby w roku 1909 stanowić znaczący ośrodek gminny z 5 727 mieszkańcami ( w tym 2 136 mieszkańców narodowości niemieckiej). Mieszkańcy Nowosolnej odznaczali się społecznym ułożeniem i lojalnością wobec administracji zaborcy, koncentrowali się na pozytywistycznych cnotach pracy organicznej i wiążącej się z nią staraniem o rozwój ekonomiczny gminy.

 

Od 17 listopada 1914 do 25 listopada 1914 roku Nowosolna stała się teatrem dramatycznych wydarzeń pierwszej wojny światowej, w ramach zaplanowanej na szeroką skalę manewrowej akcji ofensywnej, udało się Niemcom opanować linię Łódź – Nowosolna – Lipiny ( XX Korpus d-ca gen. Von Scholtz). Właśnie okolice Nowosolnej i pobliskich osad stały się obszarem najcięższych walk operacji łódzkiej, związanych z nią przełomów i rozstrzygnięć. Sama osada Nowosolna została praktycznie doszczętnie zniszczona przez bezpośrednie działania wojenne, a jej mieszkańcy wyniszczeni rekwizycjami i innymi okrucieństwami wojny. Do chwili obecnej okoliczne pola obfitują w pozostałości wojenne tego czasu, odnajdywane są fragmenty zapalników artyleryjskich, odłamki szrapneli oraz inne elementy broni i wyposażenia wojennego.

 

Po walkach pierwszej wojny światowej niemiecki okupant w Nowosolnej zadbał o pochówek poległych żołnierzy obu stron, organizując dwa obiekty martyrologiczne na terenie osady. Pierwszym, był liczący 0,5 ha cmentarz wojenny ( drugi co do wielkości w gminie po cmentarzu wiączyńskim), drugim były kwatery poległych żołnierzy zorganizowane na terenie ówczesnego cmentarza ewangelickiego, do obecnych czasów nie przetrwał żaden z tych obiektów, a wiedza o nich już powoli przechodzi w niebyt. Cmentarz wojenny został w ramach akcji komasacyjnej zlikwidowany w latach 30 dwudziestego wieku, natomiast kwatery pochowanych żołnierzy na cmentarzu ewangelickim przestały istnieć, jak powoli przestawał istnieć sam cmentarz w swojej pierwotnej postaci ( dzisiaj jest to cmentarz katolicki w Nowosolnej). Zgodnie z istniejącymi w Archiwum Państwowym w Łodzi dokumentami ( datowanymi na rok 1922), na cmentarzu wojennym pochowano 102 Niemców i 288 Rosjan w 248 mogiłach, natomiast na cmentarzu ewangelickim w 8 mogiłach pochowano 5 Niemców i 9 Rosjan.

 

           Lata dwudziestolecia międzywojennego to czas ciągłego rozwoju i prosperity mieszkańców Nowosolnej, do gminy należały Janów, Mileszki, Nery, Sikawa, Stoki, Wiączyń Górny, Wiączyń Nowy, stanowiąc składową powiatu łódzkiego. Gmina Nowosolna posiadała herbaciarnie ( B. Panfilewicz), kołodzieja ( W. N. Grulka), olejarnie ( W. Schendel), piekarza ( P. Szeler), piwiarnie ( A. Eistling, E. Hoffman, B. Kijas, J. Latkowski, B. Nonenmacher), rzeźników ( A. Hahn, S. Rachubiński), sklepy spożywcze ( P. Czchowski, A. Gorący, E. Hofres, A. Jaske, S. Rogala), młyn wiatrowy ( W. Bauer), zajazd ( J. Klebzatel) oraz wiele innych społecznie i gospodarczo istotnych obiektów.

 

 Druga wojna światowa obeszła się z Nowosolną specyficznie. W pierwszych dniach września 1939 roku stacjonował w Nowosolnej na kwaterach, jako świeżo zmobilizowany I. dywizjon 4. pułku artylerii ciężkiej, skierowany w dalszej części działań wojennych do obrony Warszawy. 7 września 1939 roku przez Nowosolną przetoczył się odwrót jednostek 28. i 2. Dywizji Piechoty Legionów wchodzącej w skład Armii „Łódź”. Niemiecka tożsamość dużej części mieszkańców osady, oraz idea nacjonalizmu niemieckiego, stworzyła doskonały grunt do adaptacji osady w strukturach administracyjnych i społecznych faszystowskiego okupanta. Przywrócono osadzie nazwę Neu-Sulzfeld, na jesieni 1940 roku uhonorowano lojalność niemieckich mieszkańców osady wizytą gauleitera Kraju Warty Arthura Greisera. W dniu 18 stycznia 1945 roku wydzielone jednostki czołgów z 20 Brygady Pancernej gwardii ze składy 1 Armii Pancernej Gwardii oraz czołowe jednostki 29 Korpusu Piechoty Gwardii, około południa rozbiły obronę pobliskich Brzezin, przypuszczalnie te jednostki jako pierwsze dotarły do Nowosolnej.

 

Z relacji naocznych świadków w samej osadzie zniszczony został jeden niemiecki czołg, który jeszcze przez długi czas stał w centrum Nowosolnej ku uciesze najmłodszych jej mieszkańców. 17 lutego 1945 roku do pobliskiej Sikawy dotarły jednostki 3 batalionu 15 Pułku Piechoty 5 Dywizji 2 Armii Wojska Polskiego, batalion pełnił służbę przy organizacji i ochronie obozu w Sikawie, oraz wykonywał zadania specjalne na rzecz NKWD. Zadania specjalne zlecane przez NKWD sprowadzały się do wyłapywania maruderów Wehrmachtu ukrywających się w lasach m.in. gminy Nowosolna, oraz ludności niemieckiej, która pierwotnie koncentrowana była w obozie w Sikawie, z przeznaczeniem do późniejszego jej wysiedlania po za granice Polski Ludowej. W tym obozie zgromadzono dużą liczbę niemieckich mieszkańców osady Nowosolna, która wcześniej nie uciekła na zachód wobec zbliżającego się frontu. Pozostałe po niemieckich mieszkańcach gospodarstwa zostały zaadoptowane przez ludność polską, która ucierpiała na skutek działań drugiej wojny światowej czy to wskutek wysiedleń z terenu Nowosolnej, czy przesiedlenia z utraconych ziem Polski wschodniej.

 

Nowosolna pod wieloma względami jest miejscowością szczególną, jej historia przeplata wiele znaczących wydarzeń dziejowych, z tymi małymi, życiowymi sprawami z jakimi dawni jej mieszkańcy musieli się mierzyć. Niestety wiele pamiątek przeszłości, wspomnień o miejscach i wydarzeniach, powoli ginie w mroku przeszłości, co czyni nieodwracalnie naszą wiedzę o historii mniejszą i uboższą. W miarę naszych skromnych możliwości próbujemy odtwarzać wiedzę o historii Nowosolnej i jej okolic. Żeby te możliwości były większe niezbędna jest Państwa pomoc, koniecznym jest, zatem gromadzenie pamiątek historii tak rodzinnych jak i tych wszystkich związanych z burzliwą przeszłością okolicy. Apelujemy, zatem do Państwa o udostępnienie Stowarzyszeniu Eksploracyjno-Historycznemu "Grupa Łódź" zdjęć, dokumentów, wspomnień oraz innych pamiątek historii Nowosolnej i okolicy.

 

Stowarzyszenie Eksploracyjno-Historyczne "Grupa Łódź"

PROMOCJA!

 

 

18 września - 31 października

 

WSZYSTKIE BANERY REKLAMOWE

 

TANIEJ!

 

Miesięczna emisja już od 40 zł!

 

reklama@echanowosolnej.pl

 

 

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Reklama

Aktualnie gościmy

Odwiedza nas 34 gości oraz 0 użytkowników.